Nghe tiếng Anh mỗi ngày: cách xây một thói quen bạn giữ được lâu
Trên trang này
Ngày thứ nhất bạn nghe bốn mươi phút và thấy mình quyết tâm ghê gớm. Ngày thứ hai bạn nghe hai mươi phút. Ngày thứ ba có việc đột xuất, và tới ngày thứ chín thì cái tai nghe vẫn nằm nguyên trong ngăn bàn.
Kịch bản đó lặp lại với gần như tất cả mọi người, và nguyên nhân hiếm khi là thiếu ý chí. Nó nằm ở chỗ phiên nghe được dựng quá nặng, quá mơ hồ về việc phải làm gì trong lúc nghe, và không gắn vào bất kỳ thời điểm cố định nào trong ngày.
Trang này dựng lại phần đó cho bạn: một ngày cần bao nhiêu phút cho từng mục tiêu, chọn nội dung theo trình độ ra sao, một phiên nghe gồm những lượt nào, cách gắn nó vào lịch sinh hoạt sẵn có, và cách biết mình có đang tiến bộ hay không. Trọng tâm ở đây chỉ là kỹ năng nghe. Nếu bạn cần một khung cho cả bốn kỹ năng trong quỹ thời gian hẹp, bài người bận rộn học tiếng Anh 15 phút mỗi ngày viết cho đúng hoàn cảnh đó.
- Mỗi ngày bao nhiêu phút là đủ
- Nghe gì, chọn theo trình độ
- Cấu trúc một phiên nghe
- Đọc lỗi của chính mình
- Gắn phiên nghe vào ngày của bạn
- Ngày bận thì rút gọn thế nào
- Đo tiến bộ bằng gì
- Người mới hay hỏi
- Việc cần làm hôm nay
Mỗi ngày bao nhiêu phút là đủ
Không có một con số đúng cho mọi người, nhưng có một nguyên tắc đúng cho mọi người: thời lượng nên nhỏ tới mức bạn không cần cân nhắc mỗi khi tới giờ. Một phiên bạn giữ được suốt ba tháng đánh bại một phiên gấp đôi mà bạn bỏ sau mười ngày.
| Mục tiêu của bạn | Mỗi ngày khoảng | Phần lớn thời gian dành cho | Dấu hiệu bạn đang đi đúng |
|---|---|---|---|
| Giữ cho tiếng Anh không rơi rớt | Chừng mươi phút | Chép lại một đoạn ngắn, nghe lại bài cũ | Bật bài lên không còn cảm giác ngại |
| Nghe hiểu hội thoại đời thường | Khoảng mười lăm tới hai mươi phút | Chép từng câu ngắn ở mức hơi khó | Số chỗ chép sai trong một bài thưa dần qua các tuần |
| Chuẩn bị cho họp và gọi điện bằng tiếng Anh | Quãng nửa tiếng, chia hai lần trong ngày | Nội dung đúng lĩnh vực của bạn, nhiều số và tên riêng | Bạn bắt được con số và tên riêng ngay lần nghe đầu |
| Ôn cho một kỳ thi có phần nghe | Nửa tiếng tới bốn lăm phút | Đoạn dài hơn, giữ nguyên tốc độ gốc | Bạn theo được một đoạn dài mà không bị tụt ở giữa |
Để ý là không cột nào nói tới con số hai tiếng. Nghe tập trung là việc tốn sức, và sau khoảng hai mươi phút thì chất lượng chú ý tụt rõ. Nếu bạn có nhiều thời gian rảnh, cách dùng tốt hơn là chia thành hai phiên ngắn cách nhau vài giờ, thay vì kéo dài một phiên tới lúc bạn chỉ còn ngồi nghe cho hết giờ.
Nghe gì, chọn theo trình độ
Chọn sai độ khó là lý do phổ biến nhất khiến người ta bỏ cuộc trong tuần đầu. Bài quá khó biến buổi nghe thành ba mươi phút thất bại liên tục. Bài quá dễ thì dễ chịu nhưng không đẩy bạn đi đâu cả. Mức nên nhắm tới là bài mà bạn hiểu được phần lớn ý và vấp ở một số chỗ.
| Bạn đang ở đâu | Nghe loại nội dung nào | Mỗi lần chép bao nhiêu | Nghe mấy lượt trước khi mở transcript |
|---|---|---|---|
| Mới bắt đầu hoặc mất gốc | Hội thoại chậm, chủ đề đời thường, luôn có transcript | Một câu ngắn, năm tới tám chữ | Ba tới bốn lượt |
| Nghe được ý chính, chưa bắt được từng từ | Podcast cho người học ở tốc độ tự nhiên, dạng kể chuyện | Một câu đầy đủ | Hai lượt |
| Theo được người bản xứ nói bình thường | Podcast dành cho người bản xứ, phỏng vấn, bản tin | Hai câu liền nhau | Một lượt |
| Đã vững, muốn xử lý phần khó | Nội dung nhiều giọng vùng miền, hội thoại có người nói chồng lời | Đoạn ba tới bốn câu | Một lượt |
Một tiêu chí quan trọng hơn cả chủ đề: bài phải có transcript. Không có transcript thì bạn không có cách nào biết mình nghe đúng hay chỉ đang đoán, và một tháng nghe kiểu đoán không tạo ra tiến bộ nào ngoài sự tự tin nhầm chỗ. Kho podcast của WELE có transcript cho từng bài, nên bước đối chiếu luôn sẵn ở đó.
Còn về việc đổi nguồn: giữ một nguồn chính cho phần chép trong ít nhất vài tuần. Mỗi chương trình có giọng riêng, tốc độ riêng, kiểu từ vựng riêng, và tai bạn cần thời gian để quen. Nhảy nguồn mỗi ngày làm bạn luôn phải làm quen lại từ đầu.
Cấu trúc một phiên nghe
Đây là phần mà hầu hết lời khuyên về nghe mỗi ngày bỏ trống. Người ta nói hãy nghe hai mươi phút, nhưng không nói trong hai mươi phút đó bạn làm gì. Khung dưới đây chia một phiên thành ba lượt, mỗi lượt có một nhiệm vụ khác nhau.
- Lượt một, nghe thô, chừng hai tới ba phút. Nghe hết đoạn một lần, không dừng, không nhìn chữ. Mục tiêu duy nhất là nắm bối cảnh: có mấy người nói, họ đang bàn chuyện gì, giọng nhanh hay chậm. Đừng chấm điểm bản thân ở bước này, bạn chưa làm gì để mà đánh giá.
- Lượt hai, nghe chép, khoảng mười tới mười hai phút. Đây là phần chính và cũng là phần tạo ra tiến bộ. Nghe từng câu ngắn rồi chép lại đúng những gì bạn nghe được. Cho phép mình tua lại vài lần, sau đó chấp nhận để trống chỗ chưa nghe ra và đi tiếp. Chỗ trống là thông tin, không phải thất bại.
- Lượt ba, đối chiếu và nghe lại, chừng ba tới năm phút. Mở transcript, khoanh mọi chỗ lệch, kể cả những chữ nhỏ như a, the, of. Sau đó nghe lại đúng những câu đó, lần này vừa nghe vừa nhìn chữ, cho tới khi bạn nghe ra được chỗ mình từng hụt.
Nếu còn sức và còn hứng, thêm một bước thứ tư: chọn một hai câu bạn thích và nói lại theo băng, bám sát nhịp và ngữ điệu của người nói. Phần này không bắt buộc, nhưng nó nối phần nghe với phần nói rất nhanh.
Các bước chi tiết hơn cho riêng lượt hai nằm trong bài 5 bước nghe chép chính tả hiệu quả. Trên WELE, ba lượt này nằm sẵn trong một màn hình: bạn nghe từng câu, chép vào, và hệ thống chấm tới từng từ ngay khi bạn gửi, nên bước đối chiếu không tốn thêm phút nào của bạn.
Đọc lỗi của chính mình
Hai người cùng chép sai mười chỗ trong một bài có thể cần hai cách chữa hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, sau mỗi phiên, hãy dành một phút xếp lỗi của bạn vào bốn nhóm dưới đây. Việc này quan trọng hơn con số bạn chép đúng bao nhiêu phần trăm.
| Kiểu lỗi | Dấu hiệu nhận ra | Việc nên làm tiếp |
|---|---|---|
| Không biết từ đó | Nhìn transcript rồi vẫn không hiểu nghĩa | Đưa từ vào danh sách ôn, gặp lại nó cách quãng vài ngày một lần |
| Biết mặt chữ nhưng không nhận ra khi nghe | Nhìn chữ là bạn nhận ra ngay và thấy tiếc | Nghe lại đúng câu đó vài lần, rồi đọc to câu đó lên |
| Sót các từ chức năng nhỏ | Chép thiếu a, the, of, have, dù ý vẫn đúng | Đây là hiện tượng nói nối, xem bài về connected speech |
| Cắt sai ranh giới giữa các từ | Bạn chép ra một từ không tồn tại, hoặc ghép hai từ thành một | Nghe lại chậm để thấy ranh giới, rồi nghe ở tốc độ gốc để tai quen |
Sau vài tuần, bảng này cho bạn một bức tranh rất rõ. Người thiếu từ vựng sẽ thấy nhóm đầu chiếm phần lớn, và họ cần đọc và học từ nhiều hơn là nghe thêm. Người có vốn từ ổn nhưng nghe kém sẽ thấy nhóm hai và nhóm ba phình ra, và đó đúng là thứ mà nghe chép chữa được. Muốn biết mình thuộc bên nào, bài kiểm tra vốn từ trả lời khá nhanh.
Gắn phiên nghe vào ngày của bạn
Một phiên nghe không có chỗ cố định trong ngày sẽ luôn bị đẩy về sau, và tới tối thì nó bị đẩy hẳn ra khỏi ngày. Cách chắc ăn là buộc nó vào một việc bạn vốn đã làm đều đặn, để việc cũ trở thành cái chuông báo cho việc mới.
- Sau khi rót xong cốc cà phê buổi sáng, trước khi mở hộp thư. Đây là khe thời gian ổn định nhất với nhiều người, vì chưa có ai kịp làm phiền bạn.
- Ngay sau bữa trưa, trước khi cầm điện thoại lên. Mười lăm phút này thường trôi qua vô ích, và đầu óc lúc đó vẫn còn tỉnh.
- Sau khi tắm buổi tối, trước khi bật phim. Hợp với người có buổi sáng hỗn loạn vì con nhỏ hoặc vì giờ đi làm sớm.
Ba điều làm cho cái buộc đó chắc hơn: giữ nguyên một chỗ ngồi, chuẩn bị sẵn từ tối hôm trước bài sẽ nghe, và hạ ngưỡng bắt đầu xuống thấp hết mức. Ngưỡng thấp nghĩa là khi tới giờ, bạn chỉ cần mở đúng một thứ và bấm một nút, không phải mất năm phút để chọn hôm nay nghe gì.
Còn thời gian di chuyển và làm việc nhà thì sao. Đó là chỗ của nghe nền, và nó có ích thật nhưng theo một cách hẹp hơn nhiều so với lời đồn. Bài nghe tiếng Anh thụ động nói rõ nó làm được gì và không làm được gì, để bạn không nhầm số phút nghe nền với số phút học.
Ngày bận thì rút gọn thế nào
Chuỗi ngày bị đứt hiếm khi vì một ngày bận. Nó đứt vì cái ngày bận đó biến thành lời tuyên bố ngầm rằng tuần này coi như hỏng. Cách chặn là chuẩn bị sẵn một phiên tối thiểu, nhỏ tới mức không có cái cớ nào chống lại được.
Quy tắc một câu: mở bài đang học, nghe và chép đúng một câu, đối chiếu, rồi đóng lại. Ngày hôm đó tính là đã hoàn thành.
Một câu mất chừng hai phút và nghe có vẻ không đáng kể. Nhưng nó giữ lại thứ khó xây lại nhất, đó là danh tính của người vẫn đang học. Ngày mai bạn quay lại với phiên đầy đủ, thay vì quay lại với cảm giác phải bắt đầu lại từ đầu.
Điều nên tránh là học bù. Dồn hai tiếng vào chủ nhật để trả nợ cả tuần vừa mệt vừa kém hiệu quả, vì chú ý tụt nhanh và vì việc nghe cần lặp lại cách quãng chứ không cần dồn cục. Năm ngày ngắn đều đặn hơn hẳn một buổi dài cuối tuần. Nguyên tắc chung cho việc tự sắp lịch học nằm trong bài tự học tiếng Anh.
Đo tiến bộ bằng gì
Cảm giác sau một buổi nghe là thước đo tệ. Có hôm bài dễ và bạn tưởng mình lên trình, có hôm gặp giọng lạ và bạn tưởng mình đi lùi. Hãy nhìn vào những dấu hiệu ổn định hơn.
- Số chỗ chép sai trong một bài cùng độ khó. So sánh theo tuần, không so theo ngày.
- Số lần tua lại cần thiết cho một câu. Trước đây bốn lần, giờ hai lần, đó là tiến bộ có thật.
- Độ dài đoạn bạn chép được trong một lần nghe. Từ nửa câu lên một câu, rồi lên hai câu.
- Cảm giác trong tình huống thật. Một cuộc gọi, một video không có phụ đề, một người nói nhanh trong quán.
Ngoài ra, khoảng một tháng rưỡi một lần, hãy lấy một mốc bên ngoài để đối chiếu với cảm nhận của bạn. Bài kiểm tra trình độ nghe làm việc đó trong ít phút và cho bạn một điểm so sánh giữa các lần. Đo quá dày thì con số dao động vì tâm trạng và vì độ ồn xung quanh, nên thưa mà đều sẽ nói lên nhiều điều hơn.
Người mới hay hỏi
Nghe mỗi ngày thì bao lâu sẽ thấy khác
Cảm giác dễ chịu hơn khi bật tiếng Anh thường tới sau vài tuần. Thay đổi thật sự trong khả năng bắt từng từ thì tính bằng tháng, và nó tới theo kiểu nhảy bậc chứ không tăng đều: bạn thấy giậm chân một thời gian rồi đột nhiên nghe ra được một loại âm mà trước đó luôn trượt.
Nên nghe buổi sáng hay buổi tối
Giờ nào bạn giữ được đều đặn nhất là giờ đúng. Buổi sáng có lợi thế là ít bị việc khác chen ngang, nhưng một phiên buổi tối bạn thật sự làm vẫn hơn một phiên buổi sáng chỉ tồn tại trong kế hoạch.
Có cần nghe đủ bảy ngày một tuần không
Không. Năm ngày đều đặn với hai ngày nghỉ có kế hoạch bền hơn bảy ngày rồi kiệt sức. Điều quan trọng là ngày nghỉ do bạn chọn trước, chứ không phải do bạn bỏ.
Vừa nghe vừa nhìn transcript ngay từ đầu có được không
Được khi bài quá khó và bạn cần bám vào chữ để không nản. Nhưng hãy giữ đúng thứ tự nghe trước rồi mới nhìn, ít nhất một lượt. Nếu mắt luôn đi trước tai, tai sẽ quen dựa vào mắt và bạn sẽ không xây được kỹ năng mình cần.
Mỗi ngày nên nghe bài mới hay nghe lại bài cũ
Trộn cả hai. Phần chép nên rơi vào bài mới, còn bài cũ đã chép kỹ thì để dành cho lúc nghe lại. Một bài nghe lại lần thứ ba nghe rõ hơn hẳn lần đầu, và cảm giác đó là phần thưởng giữ bạn ở lại.
Việc cần làm hôm nay
Chọn một khe thời gian có thật trong ngày mai, chọn sẵn một bài vừa sức, rồi làm đủ ba lượt trong khoảng mười lăm phút. Đừng đặt mục tiêu cho cả tháng, chỉ cần lặp lại đúng như vậy vào ngày kế tiếp. Nếu bạn muốn có sẵn bài, có transcript và có phần chấm từng từ để khỏi phải tự dựng quy trình, bắt đầu với một bài chép ngắn là bước nhỏ nhất bạn làm được ngay hôm nay.
