We Enjoy Learning English
Luyện nghe tiếng Anh
Nghe nhiều chưa chắc đã lên. Trang này nói thẳng cách luyện nào ra kết quả, cách nào chỉ tạo cảm giác đang học, và nên bắt đầu từ đâu với trình độ hiện tại của bạn.
Miễn phí, không cần thẻ. Bài nghe là podcast thật, có transcript để đối chiếu.
Vì sao nghe nhiều mà tai vẫn không lên
Phần lớn người học tiếng Anh ở Việt Nam đã nghe khá nhiều: phim có phụ đề, nhạc, video trên YouTube, podcast lúc đi đường. Nhưng đến khi người bản xứ nói một câu bình thường với tốc độ bình thường thì vẫn hụt. Vấn đề thường không nằm ở số giờ nghe, mà ở chỗ cách nghe đó không bắt não phải xử lý từng âm.
Khi có phụ đề, mắt đọc trước và tai chỉ đi theo. Khi nghe nhạc, bạn thuộc giai điệu chứ không thuộc lời. Khi mở podcast lúc chạy xe, bạn bắt được đại ý và bỏ qua phần còn lại, và không có gì kiểm tra xem phần bỏ qua đó là bao nhiêu.
Luyện nghe đúng nghĩa là có một việc cụ thể phải làm trong lúc nghe, và có cách biết mình làm đúng hay sai. Bốn phương pháp dưới đây đều thoả điều kiện đó, theo những cách khác nhau.
Bốn cách luyện nghe tiếng Anh, và mỗi cách hợp với ai
Không có cách nào thay được cả ba cách còn lại. Mỗi cách rèn một phần khác nhau của việc nghe, và mỗi cách có một giới hạn đủ rõ để bạn biết khi nào nên dùng cách khác.
Nghe chép chính tả
Hợp với người đã có vốn từ cơ bản nhưng nghe không ra, và với người ôn TOEIC hay IELTS.
Nghe một câu ngắn, chép lại đúng từng từ, rồi so với transcript. Trong bốn cách, đây là cách duy nhất cho bạn biết chính xác từ nào mình không nghe ra: đuôi -s, -ed, hay những từ như of, the, have bị nói lướt. Nhược điểm là chậm và khá mệt. Một đoạn hai phút có thể ngốn mười lăm phút, và những ngày đầu kết quả đối chiếu nhìn khá tệ.
Xem cách chép chính tả trên WELEShadowing, nói theo người nói
Hợp với người muốn cải thiện nghe và phát âm cùng lúc.
Bật audio, nói theo người nói với độ trễ chừng nửa giây, cố bắt cả ngữ điệu và chỗ ngắt. Shadowing rèn tai theo hướng khác với chép: bạn phải nghe ra nhịp và nối âm thì mới theo kịp. Nó không cho bạn biết mình sai ở từ nào, nên hiệu quả nhất khi làm trên bài bạn vừa chép xong.
Cách kết hợp shadowing với chép chính tảNghe kỹ với transcript
Hợp với bài quá khó để chép, hoặc những ngày bạn không còn sức.
Nghe một lượt không nhìn gì. Lượt hai vừa nghe vừa đọc transcript, đánh dấu chỗ bạn nghe khác với chữ. Lượt ba lại không nhìn. Cách này nhẹ hơn chép chính tả nhiều nên làm được với bài dài hơn. Rủi ro là lượt hai rất dễ biến thành đọc chứ không còn là nghe.
Thư viện bài nghe có transcriptNghe mở rộng, nghe nhiều và thoải mái
Hợp với mọi trình độ, miễn là chọn đúng độ khó.
Podcast, phim không phụ đề, video dài về chủ đề bạn thích, nghe để hiểu ý chứ không dừng lại. Đây là phần giữ cho tai quen với tiếng Anh thật, và cũng là phần dễ bị nhầm thành toàn bộ việc luyện nghe. Nó chỉ có tác dụng khi bài đủ dễ để bạn hiểu phần lớn mà không cần dừng.
Chọn podcast theo trình độ
Bốn cách này không loại trừ nhau. Một tuần luyện nghe hợp lý thường có vài buổi chép chính tả ngắn, một ít shadowing trên chính bài vừa chép, và nghe mở rộng vào những lúc rảnh. Tỷ lệ bao nhiêu tuỳ bạn đang ở đâu: người mới nên nặng về chép và nghe kỹ, người đã nghe tốt nên nặng về nghe mở rộng và chỉ chép những bài khó.
Công cụ nào cũng được, miễn là có transcript để đối chiếu. Ngoài WELE, bạn có thể chép chính tả trên DailyDictation hoặc Listen A Minute, nghe kỹ với transcript trên BBC Learning English, và tìm podcast ở bất cứ app nào bạn đang dùng. Điểm khác của WELE là bài được cắt sẵn theo câu, chấm từng từ và xếp theo độ khó, nên phần chọn bài và đối chiếu không phải tự làm tay.
Một kế hoạch bốn tuần thành thật
Kế hoạch này tính cho khoảng hai mươi phút mỗi ngày. Nó không hứa sau bốn tuần bạn xem được phim không phụ đề. Nó hứa là sau bốn tuần bạn biết chính xác mình yếu ở đâu, và có một thói quen giữ được.
- 1
Tuần 1: biết mình đang ở đâu
Làm bài kiểm tra trình độ nghe để chọn đúng mức bài, thay vì chọn theo chủ đề thích. Mỗi ngày chép một bài ngắn, người nói chậm và rõ. Đừng quan tâm điểm, chỉ cần làm xong và đọc phần đối chiếu. Ghi lại những kiểu lỗi lặp lại, ví dụ luôn mất đuôi -ed, hay luôn nghe nhầm can và can't.
- 2
Tuần 2: nghe lại chỗ sai cho tới khi ra
Vẫn chép một bài ngắn mỗi ngày, nhưng dành thêm vài phút nghe lại đúng những câu bị sai hôm trước, cho tới khi tai nhận ra âm đã bỏ qua. Đây là phần nhiều người bỏ, và cũng là phần tạo ra khác biệt. Lỗi của bạn thường gom về vài kiểu, nên tuần này bạn sẽ thấy chúng lộ ra.
- 3
Tuần 3: thêm shadowing và nghe mở rộng
Chép xong, nói theo chính bài đó một hai lượt. Buổi tối hoặc lúc đi đường, nghe một tập podcast dễ hơn mức bạn đang chép một chút, không dừng, không tra. Nếu thấy quá tải, bỏ shadowing trước, đừng bỏ chép.
- 4
Tuần 4: tăng độ khó một bậc
Chọn bài nhanh hơn hoặc có nhiều người nói hơn. Kết quả đối chiếu sẽ xấu đi trong vài ngày, và điều đó bình thường. Cuối tuần, chép lại một bài của tuần đầu để thấy khoảng cách giữa hai lần.
Sau bốn tuần, giữ nguyên khung đó và chỉ đổi nội dung. Người luyện đều thường thấy khác biệt rõ sau vài tháng chứ không phải vài tuần, và khác biệt đến trước ở những bài quen chủ đề. Nếu bạn muốn một khung ngắn hơn cho ngày bận, bài luyện nghe tiếng Anh mỗi ngày có một phiên hai mươi phút chia sẵn từng phần.
Những lỗi khiến bạn luyện mãi không lên
Sáu lỗi dưới đây gặp ở gần như mọi trình độ. Chúng không làm bạn dừng lại, chúng làm bạn chậm đi mà không nhận ra, và đó mới là phần khó sửa.
- Chọn bài quá khó
- Bài hay, chủ đề thích, nhưng nghe ra chưa được một nửa. Khi đó bạn không luyện nghe mà đang đoán. Bài hợp để chép là bài bạn nghe ra chừng bảy tám phần, phần còn lại mới là chỗ để học.
- Đọc transcript trước khi nghe
- Đọc trước thì lượt nghe sau chỉ còn là xác nhận lại thứ mắt đã thấy. Transcript dùng để đối chiếu sau khi chép, không phải để chuẩn bị.
- Nhầm nghe thụ động là luyện nghe
- Bật podcast cả ngày cho quen tai có chỗ của nó, nhưng không thay được phần phải ngồi xuống và làm. Nếu cả tuần chỉ có nghe thụ động, bạn chưa luyện.
- Đổi nguồn liên tục
- Hôm nay BBC, mai TED, mốt một kênh YouTube mới. Mỗi giọng, mỗi kiểu nói cần thời gian để quen. Bám một nguồn vài tuần rồi hãy đổi.
- Chỉ luyện bằng đề thi
- Đề TOEIC hay IELTS nói chậm và rõ hơn người thật. Nếu chỉ nghe đề, bạn quen với một thứ tiếng Anh ít ai nói ngoài phòng thi. Luyện bằng nội dung thật rồi quay lại đề thường thấy dễ thở hơn.
- Bỏ qua phần nghe lại chỗ sai
- Chép xong, xem điểm, đóng lại. Phần có giá trị nhất là nghe lại câu bạn sai cho tới khi ra, và nó chỉ tốn thêm vài phút.
Phần đối chiếu sau khi chép là chỗ ba trong sáu lỗi trên lộ ra: bài quá khó thì ô sai dày đặc, đọc transcript trước thì điểm cao bất thường, và bỏ qua phần nghe lại thì tuần sau vẫn sai đúng những ô đó.
Luyện nghe theo chủ đề
Bám một chủ đề vài tuần dễ lên hơn nhảy chủ đề mỗi ngày, vì từ vựng và kiểu nói lặp lại. Mỗi bài trong các chủ đề dưới đây đều có transcript và được xếp theo độ khó.
Câu hỏi thường gặp
- Nên luyện nghe tiếng Anh bao lâu mỗi ngày?
- Khoảng hai mươi phút có việc cụ thể để làm, mỗi ngày, bền hơn một buổi dài cuối tuần. Hôm nào không đủ thời gian, chép một bài thật ngắn vẫn hơn bỏ, vì cái bạn đang giữ là thói quen chứ không phải số phút.
- Mất gốc thì bắt đầu luyện nghe từ đâu?
- Từ bài ngắn, người nói chậm, chủ đề quen thuộc. Làm bài kiểm tra trình độ nghe để khỏi chọn mò. Chép chính tả vẫn làm được ở mức này, chỉ cần bài đủ dễ, và nếu một câu quá dài thì chép từng cụm.
- Nghe chép chính tả có phải cách duy nhất để luyện nghe không?
- Không. Nó là cách cho phản hồi rõ nhất về chỗ bạn nghe hụt, nhưng shadowing, nghe kỹ với transcript và nghe mở rộng đều có chỗ của chúng. Phần lớn người học kết hợp cả bốn, với tỷ lệ thay đổi theo trình độ.
- Nên luyện nghe giọng Anh hay giọng Mỹ?
- Giọng nào bạn sẽ gặp nhiều hơn. Thi IELTS thì nghe nhiều giọng Anh và Úc, TOEIC thì có cả bốn giọng. Quan trọng hơn là đừng nghe mãi một giọng: khi đã quen giọng này, đổi sang giọng kia sẽ hụt vài ngày rồi ổn lại.
- Luyện nghe trên WELE có mất phí không?
- Phần nghe chép chính tả và đối chiếu kết quả miễn phí, không cần thẻ. Gói Premium mở thêm kho bài và một số công cụ ôn tập.
- Bao lâu thì thấy tiến bộ?
- Tuỳ xuất phát điểm và mức đều đặn. Người luyện đều thường thấy khác biệt rõ sau vài tháng chứ không phải vài tuần, và thấy trước ở những bài quen chủ đề. Nếu sau vài tuần kết quả đối chiếu không nhích, thường là bài đang quá khó hoặc bạn đang bỏ qua bước nghe lại chỗ sai.
Bắt đầu từ một bài vừa sức
Làm bài kiểm tra trình độ nghe để biết nên chọn mức nào, rồi chép thử một bài ngắn. Cả hai việc mất chừng mười lăm phút và không cần tài khoản.