App học tiếng Anh cho người mất gốc: 9 lựa chọn không làm bạn bỏ cuộc

Mất gốc không có nghĩa là bạn chưa từng học tiếng Anh. Ngược lại, phần lớn người tự nhận mất gốc đều đã học bảy năm ở trường, đã mua ít nhất một khóa online, đã có một quyển sách ngữ pháp gáy còn mới. Vấn đề là mỗi lần bắt đầu lại, bạn lại bắt đầu từ chỗ cũ, và lại dừng ở đúng chỗ cũ.

Thủ phạm quen thuộc là app chọn sai. Bạn tải một ứng dụng nổi tiếng, làm được ba ngày, rồi gặp một bài mà tám trên mười từ đều lạ. Bạn đoán bừa, sai, mất tim, phải chờ. Cảm giác dốt quay lại y hệt hồi đi học, và app bị xóa vào cuối tuần đó. Không phải bạn lười, mà là bạn bị đẩy vào mức khó quá sớm và bị phạt vì chuyện đó.

Vậy nên chín app dưới đây được chọn theo ba tiêu chí rất hẹp: không trừng phạt bạn khi sai, bắt đầu được từ mức thấp thật sự, và có tiếng Việt hoặc có hình ảnh đỡ lưng để bạn không phải đoán mò. Cả chín cái đều đang chạy và vẫn ra bản mới, và mỗi mục có một câu nói thẳng chỗ nó hụt hơi. Nếu bạn muốn cả lộ trình chứ không chỉ danh sách công cụ, bài học tiếng Anh cho người mất gốc là chỗ nên đọc trước.

• Bảng so sánh chín app
• Ba tiêu chí chọn app khi bạn mất gốc
• Bốn app cho những tuần đầu tiên
• Ba app khi tai bạn bắt đầu quen
• Hai app khi bạn muốn nghe ra từng từ
• Bốn lỗi khiến người mất gốc bỏ app
• Ba tháng đầu nên đi theo thứ tự nào
• Người mất gốc hay hỏi

Bảng so sánh chín app

Bảng này xếp theo thứ tự bạn nên gặp chúng, không xếp theo chất lượng. Cột cuối cùng nói về hình dạng gói chứ không nói giá.

Ba tiêu chí chọn app khi bạn mất gốc

Người đã khá thì chọn app theo tính năng. Người mất gốc phải chọn theo cảm giác sau mười phút đầu, vì cảm giác đó quyết định bạn có mở lại vào ngày mai hay không.

• Sai không bị phạt nặng. App nào bắt bạn dừng lại, chờ, hoặc làm lại từ đầu khi sai vài câu sẽ bị xóa sớm. Ở giai đoạn này bạn cần sai thật nhiều, càng rẻ càng tốt.
• Có mức thấp thật sự. Nhiều app ghi là dành cho người mới nhưng bài đầu tiên đã có câu năm từ trở lên và không dịch. Mức thấp thật là mức bạn hiểu được ít nhất bảy phần mười mà không cần tra.
• Có tiếng Việt hoặc có hình đỡ lưng. Ở giai đoạn đầu, dịch sang tiếng Việt không phải là gian lận, đó là cách duy nhất để bạn gắn được âm thanh với nghĩa mà không bị quá tải.

Một tiêu chí ngầm nữa: app phải mở được trong lúc chờ thang máy. Người mất gốc hiếm khi thua vì thiếu tài liệu, họ thua vì không có khoảng trống nào trong ngày đủ dài để bắt đầu.

Bốn app cho những tuần đầu tiên

Giai đoạn này chỉ có một mục tiêu: biến tiếng Anh thành thứ bạn chạm vào mỗi ngày, dù chỉ năm phút. Chưa cần đúng, chưa cần nhiều, chỉ cần đều.

Duolingo

Với người mất gốc, giá trị lớn nhất của Duolingo không nằm ở nội dung mà nằm ở chỗ nó giỏi kéo bạn quay lại. Bài rất ngắn, có hình, có tiếng, và bạn không cần biết gì trước để bắt đầu bài đầu tiên. Tài khoản không mất tiền vẫn học được toàn bộ phần lõi, đổi lại có quảng cáo, và từ năm nay người dùng miễn phí cũng xem được lời giải thích cho câu mình vừa làm sai.

Chỗ đuối cần biết: câu trong bài được đọc rất rõ và rất chậm, nên tai bạn quen với một thứ tiếng Anh không tồn tại ngoài đời. Duolingo là chỗ tạo thói quen, đừng kỳ vọng nó dạy bạn nghe.

TFlat

Ở tháng đầu bạn sẽ tra từ liên tục, và tốc độ tra quyết định bạn còn hứng hay không. TFlat là từ điển Anh Việt chạy được khi máy không có mạng, và ngoài tra từ nó còn dịch cả đoạn, đọc chữ trong ảnh chụp, dịch thẳng nội dung đang hiển thị, nên gần như thứ gì hiện trên điện thoại bạn cũng tra được. Có tài khoản để đồng bộ sổ từ, đỡ mất khi đổi điện thoại.

Nhớ rằng nó là công cụ tra chứ không phải chương trình học. Tra xong mà không gặp lại từ đó trong vài ngày tới thì công tra coi như bỏ.

Cake

Mỗi bài trong Cake chỉ là một câu duy nhất lấy ra từ video đời thường, có phụ đề hai thứ tiếng, và bạn bấm nghe lại câu đó bao nhiêu lượt cũng không ai cản, xong thì nói theo để máy chấm. Với người mất gốc, cái quý là độ dài: một câu, không phải một bài. App không thu tiền và ngày nào cũng có mẫu câu mới, nên bạn luôn có sẵn thứ để bấm vào.

Điểm hạn chế là các câu khá rời rạc và độ khó không tăng dần theo bạn, nên sau vài tháng bạn sẽ thấy mình dậm chân. Lúc đó là lúc chuyển sang nhóm app ở phần sau.

MochiVocab

Do một đội Việt Nam làm nên toàn bộ giao diện và giải thích đều bằng tiếng Việt, thứ tạo khác biệt lớn ở giai đoạn này. Các khóa từ đã được chia sẵn theo chủ đề, mỗi bài chừng mươi từ, và app tính thời điểm bạn sắp quên để đẩy từ đó quay lại trước mặt bạn. Vài bài đầu học không mất tiền, phần còn lại nằm sau gói trả phí.

Chỗ cần lường trước: danh sách từ đã do người khác soạn, và thuộc một từ đứng riêng vẫn còn cách rất xa chuyện đặt được nó vào câu của mình. Chuyện đó cần ngữ cảnh, và bài từ vựng theo ngữ cảnh nói kỹ vì sao.

Ba app khi tai bạn bắt đầu quen

Sau chừng vài tuần đều đặn, bạn sẽ nhận ra mình bắt được vài từ trong một câu tiếng Anh tình cờ nghe thấy. Đó là lúc chuyển sang tiếng Anh của người thật, ở liều thấp.

Memrise

Người mất gốc thường chỉ nghe quen một giọng: giọng đọc chậm rãi trong đĩa giáo trình. Memrise phá cái quen đó bằng thư viện clip rất ngắn, quay người thật ngoài đời phát âm chính từ bạn đang học, mỗi người một chất giọng và một tốc độ. Sau vài lần, từ đó bắt đầu nổi lên khi bạn nghe ở nơi khác. Ứng dụng có phần dùng không mất tiền, muốn học hết thì mua gói.

Một lưu ý nhỏ: app đã thay đổi định hướng nhiều lần, và các khóa tự soạn của cộng đồng thời trước không còn giữ vai trò chính. Ai quay lại sau vài năm sẽ thấy gần như một sản phẩm mới.

Beelinguapp

Beelinguapp đặt hai ngôn ngữ cạnh nhau: bạn đọc bản tiếng Anh, và ngay dưới là bản dịch, trong khi giọng đọc chạy theo và làm nổi dòng đang đọc. Với người mất gốc mà đọc khá hơn nghe, đây là chiếc cầu tự nhiên nhất, vì mắt bạn giữ được mạch trong khi tai làm quen dần. Kho nội dung có truyện, tin ngắn và các bài dành cho người mới. Có bản miễn phí, gói trả phí mở toàn bộ thư viện.

Giới hạn của nó là bạn rất dễ dán mắt vào bản dịch và bỏ qua phần nghe. Cách chữa là đọc một lượt có dịch, rồi nghe lại lượt hai mà không nhìn.

BBC Learning English

Không mất một đồng nào, ra bài đều tay, và điều đáng chú ý với nhóm người đọc bài này là năm nay BBC bổ sung hẳn một nhánh cho trình độ thấp, bên cạnh một nhánh ghi lại các cuộc trò chuyện đời thường không dựng kịch bản trước. Các series ngắn như The English We Speak hay English in a Minute vừa vặn cho người chưa quen nghe dài, và mọi audio đều tải về nghe offline được.

Chỗ cần cẩn thận là phần lớn nội dung còn lại nhắm vào trình độ trung cấp. Người mất gốc nên bám vào các nhánh dễ trước, đừng nhảy vào News Review rồi kết luận là mình vô vọng.

Hai app khi bạn muốn nghe ra từng từ

Có một ngưỡng mà gần như ai học lại cũng gặp: bạn đoán được ý chung của câu nhưng không chỉ ra được từng từ trong đó. Nghe thêm cho nhiều không phá được ngưỡng này, vì bạn đang luyện đúng cái kỹ năng đoán mà bạn vốn đã giỏi.

ELSA Speak

ELSA nghe bạn đọc rồi chỉ ra bạn sai ở âm nào trong từ, sai trọng âm ở đâu, thay vì chỉ báo đúng hoặc sai. Với người mất gốc, tác dụng lớn nhất lại là tâm lý: bạn có một chỗ để mở miệng mà không ai cười, và bạn thấy được điểm số nhích lên khi đọc lại lần thứ tư. Bạn thử được ở bản không mất tiền, còn muốn dùng hết kho bài và phần đóng vai hội thoại thì phải mua gói.

Cần tách bạch một điều: đọc đúng và nghe hiểu là hai kỹ năng riêng. Sửa được cách bạn đọc một từ giúp bạn nhận ra từ đó dễ hơn, nhưng không tự động khiến bạn theo kịp một người nói nhanh. Phần nền tảng nằm ở bài phát âm tiếng Anh.

WELE

WELE chỉ làm một việc duy nhất: cho bạn một đoạn podcast, bạn chép ra giấy điện tử tất cả những gì tai bắt được, rồi hệ thống soi từng từ một để chỉ đúng chỗ bạn nghe trượt. Thư viện hiện có trên 800 bài nghe đi kèm transcript và được xếp theo độ khó, nên bạn vào bằng cửa dễ nhất: đoạn ngắn, người nói chậm, chủ đề quen. Từ nào bạn chép trượt sẽ không biến mất, hệ thống giữ lại và đẩy nó trở ra trong các buổi ôn giãn cách, để lần chạm mặt sau bạn có cơ hội gỡ. Có bản miễn phí để bắt đầu.

Nó không dành cho bạn nếu bạn đang ở tuần đầu tiên và chưa có vốn từ nền: chép chính tả khi mọi từ đều lạ sẽ rất nản. Cũng xin nói rõ để bạn khỏi kỳ vọng nhầm: đây không phải một khóa dạy ngữ pháp, và cũng không có ai ngồi chấm cách bạn phát âm. Nếu bạn muốn thử xem mình đã sẵn sàng chưa, làm bài kiểm tra trình độ nghe rồi mở phần nghe chép chính tả ở bài dễ nhất, và năm bước làm cho đúng giúp buổi đầu bớt choáng.

Bốn lỗi khiến người mất gốc bỏ app

Chọn đúng app mới là một nửa. Nửa còn lại là tránh bốn cái bẫy dưới đây, cái nào cũng đã hạ gục rất nhiều người trước bạn.

• Cài một lúc bốn app cho chắc. Kết quả là mỗi app nhận vài phút lẻ và không cái nào đủ liều. Hai app là trần, một app để học và một app để tra.
• Chọn nội dung theo sở thích thay vì theo trình độ. Bạn thích bóng đá nên nghe bình luận trận đấu, và bạn không hiểu gì. Ở giai đoạn này, độ khó quan trọng hơn chủ đề, cách chọn có trong bài chọn podcast phù hợp.
• Đo tiến bộ bằng chuỗi ngày. Chuỗi ba trăm ngày rất đẹp nhưng không nói gì về việc bạn nghe được hay chưa. Hãy đo bằng thứ khác: tháng này bạn nghe lại một bài của tháng trước có dễ hơn không.
• Chờ đến khi thuộc hết ngữ pháp mới dám nghe. Thứ tự đó khiến bạn kẹt vô hạn ở phần lý thuyết. Nghe trước, ngữ pháp bám vào sau, và bài tự học tiếng Anh nói kỹ về trình tự này.

Ba tháng đầu nên đi theo thứ tự nào

Đây là cách ghép chín app trên thành một đường đi, dành cho người mỗi ngày chỉ có mười lăm tới hai mươi phút.

• Tháng đầu, xây thói quen. Duolingo mỗi ngày một bài ngắn, TFlat cài sẵn để tra. Mục tiêu duy nhất là không đứt quãng quá hai ngày liên tiếp. Chưa cần nghe podcast, chưa cần học ngữ pháp.
• Tháng thứ hai, thêm câu thật. Giữ nguyên thói quen cũ, thêm Cake vào buổi tối, mỗi tối vài câu, có nói lại thành tiếng. Bắt đầu MochiVocab nếu bạn thấy mình học từ xong là quên.
• Tháng thứ ba, kéo dài đoạn nghe. Chuyển từ câu lẻ sang đoạn: Beelinguapp hoặc các nhánh dễ của BBC Learning English. Khi bạn bắt được ý chung của một đoạn một phút, bạn đã ra khỏi vùng mất gốc.
• Sau đó, chuyển sang nghe chủ động. Đây là lúc chép chính tả bắt đầu có tác dụng, vì bạn đã đủ vốn để việc chép không biến thành tra từ điển. Người bận có thể xem cách xếp lịch trong bài mười lăm phút mỗi ngày.

Nếu bạn muốn danh sách rộng hơn cho giai đoạn sau, khi bạn không còn mất gốc nữa, bài app học tiếng Anh xếp theo kỹ năng có thêm các lựa chọn cho nói, viết và luyện thi.

Người mất gốc hay hỏi

Mất gốc hoàn toàn thì nên bắt đầu bằng app nào trước tiên?

Một app tạo thói quen và một từ điển tiếng Việt, thường là Duolingo cộng TFlat. Đừng bắt đầu bằng app nghe, vì tai chưa quen thì mọi bài nghe đều giống nhau và bạn sẽ kết luận sai về khả năng của mình.

Học app miễn phí có đủ để hết mất gốc không?

Đủ, nếu bạn học đều. Bốn trong chín app ở đây miễn phí hoặc gần như miễn phí cho phần bạn cần trong sáu tháng đầu. Tiền thường mua thêm nội dung và sự tiện lợi, hiếm khi mua được sự đều đặn.

Bao lâu thì thấy khác?

Với người học mỗi ngày mười lăm phút, thay đổi đầu tiên thường là cảm giác chứ không phải điểm số: bạn bắt được vài từ trong một đoạn phim mà trước đây trôi tuột. Chuyện đó hay đến trong khoảng vài tuần tới vài tháng, tùy bạn có nghe chủ động hay không.

Có nên học ngữ pháp song song từ đầu không?

Có, nhưng ở liều rất thấp và chỉ những điểm bạn dùng hằng ngày. Học hết bảng thì và các thể bị động trước khi nghe được một câu là cách chắc chắn nhất để bỏ cuộc lần thứ tư.

Người lớn đi làm bắt đầu lại có muộn không?

Không, và người lớn còn có một lợi thế mà học sinh không có: bạn hiểu cách mình học, bạn chọn được nội dung liên quan tới công việc, và bạn kiên nhẫn hơn với những tiến bộ nhỏ. Cái bạn thiếu là thời gian, nên hãy chọn ít app và học đúng giờ cố định.

Nếu chỉ chọn được một việc để làm sau khi đọc xong, hãy cài một app tạo thói quen hôm nay và đặt lịch quay lại lộ trình cho người mất gốc sau ba mươi ngày, khi bạn đã có gì đó để đo. Còn khi tai bạn đã quen và bạn muốn nghe cho ra từng từ, kho podcast có transcript vẫn ở đó chờ bạn.