App học ngữ pháp tiếng Anh: 10 nguồn thật và cách chọn cho đúng

Bạn thuộc mười hai thì. Bạn phân biệt được câu điều kiện loại hai với loại ba trên giấy. Rồi tới lúc phải viết một email cho khách, bạn ngồi mười phút chỉ để quyết định nên dùng have sent hay sent, và cuối cùng chọn đại. Ngữ pháp bạn học thuộc nằm ở một ngăn, ngữ pháp bạn dùng nằm ở ngăn khác, và hai ngăn đó không nói chuyện với nhau.

Phần lớn app ngữ pháp không giải quyết chuyện đó, vì chúng đo cùng một thứ mà trường học đã đo: bạn có chọn đúng đáp án trong bốn ô hay không. Làm nghìn câu trắc nghiệm khiến bạn giỏi làm trắc nghiệm. Muốn ngữ pháp chạy được lúc bạn nói và viết, bạn cần thêm hai thứ mà app hiếm khi có: một nơi tra cứu tử tế khi gặp câu lạ, và rất nhiều lần nhìn thấy cấu trúc đó trong câu người ta dùng thật.

Mười nguồn dưới đây được xếp theo bốn công dụng khác nhau chứ không theo thứ hạng, và chỉ gồm những thứ còn hoạt động trong năm nay. Có app, có web, có sách, có cả công cụ sửa lỗi lúc bạn đang viết. Mỗi mục đều ghi rõ nó làm được gì và không làm được gì, để bạn khỏi cài ba app cùng một chức năng.

• Bảng chọn nhanh mười nguồn
• Bốn app làm bài tập trên điện thoại
• Ba nguồn tra cứu miễn phí trên web
• Một quyển sách vẫn giữ khung tốt nhất
• Hai công cụ sửa lỗi lúc bạn viết thật
• Ngữ pháp nhớ được là ngữ pháp bạn nghe thấy trong câu thật
• Chọn theo mục tiêu của bạn
• Những câu hỏi hay gặp

Bảng chọn nhanh mười nguồn

Tìm dòng nào mô tả đúng chỗ bạn đang vướng, rồi nhảy thẳng xuống mục tương ứng. Chỗ nói về chi phí chỉ mô tả kiểu gói, không nêu con số, vì con số đó khác nhau theo nơi bạn ở và theo thời điểm.

Bốn app làm bài tập trên điện thoại

Nhóm này hợp với việc lấp các khoảng trống trong ngày: mười phút chờ xe, năm phút trước khi ngủ. Chúng giỏi ở khoản cho bạn lặp lại nhiều, và yếu ở khoản giải thích vì sao.

LearnEnglish Grammar của British Council

Nếu chỉ được cài một app thuần bài tập, cài cái này. Nội dung trải từ sơ cấp lên nâng cao qua bốn bậc, kho câu hỏi vượt con số một nghìn, và khoảng mười kiểu đề luân phiên nhau: điền vào chỗ trống, xếp lại trật tự từ, gắn nhãn cho từng thành phần trong câu. Quan trọng hơn số lượng là mật độ: mỗi chủ điểm có đủ bài để bạn làm tới lúc tay quen, thay vì ba câu là hết. Bản tải về không mất tiền và có sẵn câu hỏi mẫu ở cả bốn bậc, muốn thêm thì mua bộ trong app.

Chỗ nó không giúp được: bạn làm đúng bài tập không có nghĩa là bạn sẽ dùng đúng lúc nói. Bài tập cho bạn biết trước hôm nay đang học thì hiện tại hoàn thành, còn đời thật thì không báo trước.

Duolingo

Duolingo không dạy ngữ pháp theo kiểu nêu luật rồi cho bài tập, nó cho bạn gặp đi gặp lại cùng một cấu trúc cho tới khi câu sai bắt đầu nghe thấy lấn cấn. Với nhiều người, cách ngấm dần này dễ chịu hơn hẳn việc đọc bảng chia động từ. Khóa tiếng Anh xếp theo khung CEFR, và kể từ năm nay phần chỉ ra lỗi sai trong câu trả lời của bạn không còn khóa sau gói trả tiền nữa.

Hạn chế thì rõ: bạn khó chủ động chọn học đúng điểm mình yếu, vì lộ trình đi theo đường của app chứ không theo lỗ hổng của bạn. Nếu bạn biết chính xác mình sai ở đâu, ba nguồn tra cứu bên dưới nhanh hơn nhiều.

Busuu

Điểm khác biệt của Busuu nằm ở bài kiểm tra đầu vào và lộ trình theo khung CEFR, nên bạn thấy được mình đang ở mức nào và còn hổng điểm nào. Đáng giá hơn nữa là phần cộng đồng: bạn viết một đoạn ngắn có dùng cấu trúc vừa học, người bản xứ đọc và sửa lại, đôi khi kèm giải thích tại sao câu của bạn nghe lạ tai. Đó là loại phản hồi mà không app trắc nghiệm nào cho được. Bản miễn phí cho học bài cơ bản, gói trả phí mở khóa đầy đủ.

Đổi lại, bạn phụ thuộc vào người sửa: thời gian chờ không cố định và lời sửa có người kỹ có người qua loa.

BBC Learning English

Nếu đọc lý thuyết làm bạn buồn ngủ, hãy nghe người ta giải thích. App miễn phí của BBC có hẳn nhóm nội dung về ngữ pháp, trong đó các chương trình ngắn kiểu 6 Minute Grammar gói một điểm ngữ pháp vào vài phút hội thoại, và có cả podcast ngữ pháp ra hằng tuần. Toàn bộ audio tải về nghe offline được, nên nó hợp với quãng đường đi làm.

Nhược điểm là bạn nghe chứ không luyện, và nghe xong thì cảm giác hiểu bài rất dễ bị nhầm với việc đã nắm được. Cách chữa là nghe một chương trình rồi tự viết ba câu của mình dùng đúng cấu trúc đó.

Ba nguồn tra cứu miễn phí trên web

Đây là nhóm bị bỏ quên nhiều nhất, dù nó giải quyết đúng tình huống bạn gặp hằng ngày: bạn đọc được một câu lạ, không hiểu vì sao người ta viết vậy, và cần một câu trả lời tử tế trong hai phút. Cả ba đều mở bằng trình duyệt, không cần cài gì.

English Grammar Today trên Cambridge Dictionary

Phần ngữ pháp của Cambridge Dictionary có hơn năm trăm chủ điểm, mỗi chủ điểm giải thích gọn kèm ví dụ lấy từ kho ngữ liệu tiếng Anh thật, gồm cả cách nói không chuẩn mực mà người bản xứ vẫn dùng. Có riêng một mục về các lỗi thường gặp, chỗ bạn nên ghé trước khi tin vào trực giác của mình. Toàn bộ miễn phí và không cần tài khoản.

Nó được viết cho người ở tầm trung cấp, nên với người mới bắt đầu thì cách diễn đạt hơi dày. Người mất gốc nên bắt đầu bằng những nguồn nhẹ hơn trong bài app cho người mất gốc.

Perfect English Grammar

Trang này do một giáo viên người Anh dựng và giữ được thứ mà nhiều nguồn lớn đánh mất: giải thích ngắn, đúng trọng tâm, rồi cho bạn làm bài ngay bên dưới. Bạn tìm được cả bài tập chia theo cấp độ từ A1 tới C1, tiện khi bạn muốn đi lần lượt từng chủ điểm thay vì nhảy loạn. Phần lớn nội dung mở miễn phí, một số khóa chuyên sâu thì trả phí.

Giao diện đơn giản tới mức hơi cũ và không có phần theo dõi tiến độ, nên bạn phải tự ghi lại mình đã học tới đâu.

Khan Academy Grammar

Khan Academy dạy ngữ pháp theo kiểu giải thích từ gốc: vì sao một mệnh đề cần dấu phẩy, vì sao đại từ này không thay được cho danh từ kia. Các bài đều có video ngắn kèm bài luyện, và toàn bộ nền tảng miễn phí, không quảng cáo. Trong năm nay Khan Academy còn bổ sung các khóa ngữ pháp chia theo khối lớp bên cạnh khóa chung.

Cần nói rõ một điều để bạn khỏi hụt hẫng: đây là ngữ pháp dạy cho học sinh bản xứ, nên nó bỏ qua nhiều thứ người học tiếng Anh cần, ví dụ cách dùng mạo từ hay hệ thống thì nhìn từ mắt người nước ngoài. Dùng nó để hiểu sâu, đừng dùng nó làm lộ trình chính.

Một quyển sách vẫn giữ khung tốt nhất

English Grammar in Use

Quyển của Raymond Murphy do Cambridge xuất bản, nay ở lần tái bản thứ năm, vẫn là bộ khung gọn nhất cho người ở tầm trung cấp. Cách bố trí là thứ khiến nó sống lâu: mỗi điểm ngữ pháp gói vừa hai trang, trang trái giải thích kèm ví dụ, trang phải là bài tập, và bạn học được theo bất kỳ thứ tự nào chứ không bắt buộc đi từ đầu. Bản in kèm đáp án có mã dùng bản ebook tương tác, nên bạn mang theo được trên điện thoại.

Điều nó không làm là dạy bạn nghe hay nói. Đây là sách để tra và để luyện tay, không phải giáo trình toàn diện, và nó cũng không hợp với người thật sự bắt đầu từ con số không.

Hai công cụ sửa lỗi lúc bạn viết thật

Hai thứ dưới đây không dạy bạn ngữ pháp. Chúng bắt lỗi trên chính câu bạn đang cần dùng, và đó lại là lúc bạn nhớ lâu nhất, miễn là bạn chịu đọc phần giải thích thay vì bấm sửa cho xong.

Grammarly

Bản miễn phí đã đủ cho việc hằng ngày: sửa chính tả, bắt lỗi ngữ pháp, gợi ý viết gọn lại, chạy trên bàn phím điện thoại và trong trình duyệt máy tính nên bạn không phải mở app riêng. Với người viết email công việc bằng tiếng Anh, nó là lưới an toàn rẻ nhất bạn có.

Rủi ro là sinh phụ thuộc. Nếu bạn viết bừa rồi bấm chấp nhận tất cả gợi ý, phần não chịu trách nhiệm nhớ luật không được dùng tới lần nào. Cách lành mạnh hơn là tự soát một lượt trước, bật công cụ sau, rồi ghi lại lỗi nào lặp lại nhiều lần nhất trong tháng.

Trợ lý AI

Đây là thứ gần nhất với một gia sư ngữ pháp trực trong máy: bạn dán câu của mình vào, hỏi tại sao sai, yêu cầu giải thích lại bằng từ đơn giản hơn, đòi thêm năm ví dụ cùng dạng, hỏi bằng tiếng Việt khi khái niệm quá trừu tượng. Không quyển sách nào chịu được kiểu hỏi lại mười lần trong mười phút như vậy.

Hai điều cần cẩn thận. Thứ nhất, AI trả lời rất tự tin ngay cả khi sai, nên với các điểm quan trọng hãy đối chiếu lại bằng một nguồn tra cứu ở trên. Thứ hai, hiểu một lời giải thích không đồng nghĩa với việc dùng được, bạn vẫn phải viết ra và nói ra. Cách dùng AI cho đúng chỗ có trong bài học tiếng Anh với AI.

Ngữ pháp nhớ được là ngữ pháp bạn nghe thấy trong câu thật

Có một kiểu người học rất quen: làm bài tập thì gần như đúng hết, mà nói ra thì vẫn sai những chỗ cơ bản. Lý do là bài tập kích hoạt phần não biết luật, còn lúc nói thì phần đó không kịp chạy. Thứ chạy kịp là phần đã nghe cấu trúc đó đủ nhiều lần tới mức câu sai nghe thấy sượng.

Nên bên cạnh bất kỳ app nào ở trên, hãy để tai bạn gặp cấu trúc trong câu người ta nói thật. Không phải nghe cho có, mà nghe tới mức nhận ra từng từ, kể cả những từ nhỏ mà ngữ pháp nằm hết ở đó: đuôi s, trợ động từ nuốt mất, mạo từ lướt qua trong nửa nhịp. Chép lại một đoạn ngắn rồi so với transcript là cách thô sơ nhưng hiệu quả để thấy chính xác mình đang bỏ qua cái gì, và bạn hay phát hiện ra rằng mình không sai luật, mình chỉ chưa bao giờ nghe thấy luật đó vang lên.

Đây là chỗ luyện nghe chủ động ghép vào việc học ngữ pháp: bạn nghe chép chính tả một đoạn podcast, đối chiếu với bản gốc, và những chỗ bạn hụt thường trùng khớp một cách đáng ngạc nhiên với những điểm ngữ pháp bạn hay dùng sai. Phần nền tảng, gồm thứ tự nên học điểm nào trước, nằm ở bài ngữ pháp tiếng Anh, còn nếu bạn muốn thử cách chép cho đỡ nản thì có năm bước cụ thể.

Chọn theo mục tiêu của bạn

Bốn tình huống hay gặp, mỗi tình huống một bộ gọn. Chọn đúng một dòng và bỏ qua phần còn lại.

• Bạn ôn thi và cần lấp lỗ hổng nhanh. English Grammar in Use làm bộ khung, LearnEnglish Grammar để luyện tay theo cấp độ. Làm đề thử trước để biết mình hổng chỗ nào, rồi chỉ học đúng những chương đó.
• Bạn viết email và tài liệu bằng tiếng Anh ở công ty. Grammarly bật thường trực, trợ lý AI để hỏi lại những chỗ bạn không chắc, và mỗi tuần dành mười phút xem lại các lỗi lặp. Học đúng những cấu trúc bạn thật sự dùng, đừng học cả cuốn sách.
• Bạn hiểu luật nhưng nói ra vẫn sai. Bỏ bớt bài tập, tăng phần nghe và nói. Busuu để có người sửa bài viết, cộng với nghe chủ động mỗi ngày. Bài tiếng Anh giao tiếp nói kỹ hơn về khoảng cách giữa biết và dùng được.
• Bạn đang học lại từ đầu. Đừng bắt đầu bằng app ngữ pháp. Xây vốn từ nền và làm quen với âm thanh trước, ngữ pháp bám vào sau và bám nhanh hơn bạn nghĩ. Bộ công cụ cho giai đoạn này có trong bài tự học tiếng Anh.

Một nguyên tắc chung: hai nguồn là đủ, một để tra và một để luyện. Cài bốn app ngữ pháp cùng lúc chỉ khiến bạn học đi học lại thì hiện tại đơn ở bốn nơi khác nhau.

Những câu hỏi hay gặp

Học ngữ pháp bằng app có đủ để nói đúng không?

Không đủ một mình. App giúp bạn nhận ra luật và làm quen mặt chữ, nhưng để luật chạy được lúc nói thì bạn cần nghe cấu trúc đó rất nhiều lần và tự tạo ra câu của mình. Hãy coi app là một nửa, nửa còn lại là nghe và nói.

Nên học ngữ pháp trước hay học từ vựng trước?

Từ vựng trước, ở giai đoạn đầu. Thiếu từ thì bạn không nói được câu nào dù ngữ pháp giỏi cỡ nào, còn thiếu ngữ pháp thì người ta vẫn hiểu bạn. Khi vốn từ đã đủ dùng, ngữ pháp mới trở thành thứ đáng đầu tư thời gian.

App ngữ pháp miễn phí có tốt bằng app trả phí không?

Ở phần giải thích và bài tập cơ bản thì gần như tương đương, và ba nguồn web miễn phí trong bài này còn đầy đủ hơn nhiều app trả tiền. Tiền thường mua thêm lộ trình có sẵn, phần theo dõi tiến độ và phần được người thật sửa bài.

Mỗi ngày nên dành bao nhiêu thời gian cho ngữ pháp?

Ít hơn bạn tưởng. Khoảng mươi phút mỗi ngày cho một điểm duy nhất, cộng với việc để ý điểm đó trong mọi thứ bạn nghe và đọc hôm ấy, có tác dụng hơn hẳn một buổi cày hai tiếng cuối tuần.

Có nên học thuộc bảng động từ bất quy tắc không?

Có, nhưng học dần theo tần suất chứ đừng học cả bảng một lượt. Vài chục động từ hay dùng nhất chiếm phần lớn số lần bạn gặp trong đời thật, và chúng dính lại nhanh hơn nhiều khi bạn gặp chúng trong câu chứ không phải trong cột.

Nếu bạn định làm đúng một việc sau khi đọc xong, hãy chọn một điểm ngữ pháp bạn hay sai nhất, tra nó ở một nguồn trong bài này, rồi đi tìm nó trong một đoạn podcast có transcript để nghe nó vang lên thật sự. Luật đọc một lần thì quên, luật nghe thấy hai mươi lần thì ở lại.