Tiếng Anh thương mại: từ vựng, lộ trình ba chặng và nguồn tự học
Trên trang này
- Điều gì làm tiếng Anh thương mại khó hơn tiếng Anh thông thường
- Từ vựng tiếng Anh thương mại theo từng tình huống công việc
- Công ty và cơ cấu tổ chức
- Họp và thuyết trình
- Email và văn bản
- Đàm phán và hợp đồng
- Tài chính và báo cáo
- Cách học để nhớ được chứ không phải học để quên
- Những lỗi sai thường gặp khi dùng tiếng Anh thương mại
- Đường học cho người làm thương mại
- Câu hỏi thường gặp
Bạn đọc báo cáo tiếng Anh không vấn đề gì. Email cũng đọc hiểu, có từ lạ thì tra một lúc là ra nghĩa. Nhưng vào cuộc họp với đối tác nước ngoài, hoặc nghe một cuộc gọi với sếp bên Mỹ, bạn mất dấu ngay từ câu thứ hai. Người ta nói nhanh, dùng những cụm bạn chưa từng thấy trong sách, và khi họ nói "circle back" hay "touch base" bạn gật đầu cho qua, đợi email tóm tắt gửi sau.
Đó không phải vì tiếng Anh của bạn kém, mà vì tiếng Anh thương mại có một lớp từ vựng riêng, xuất hiện trong công ty, cuộc họp, hợp đồng và báo cáo tài chính, mà sách tiếng Anh phổ thông không dạy. Bài này liệt kê từ và cụm từ đó, chia theo tình huống cụ thể ở công ty, kèm ví dụ là câu người ta thật sự nói chứ không phải câu mẫu trong sách giáo trình.
Và ở phần giữa bài, có cách để những từ này không rơi vào cảnh học tuần này, quên tuần sau.
- Điều gì làm tiếng Anh thương mại khó hơn tiếng Anh thông thường
- Từ vựng tiếng Anh thương mại theo từng tình huống công việc
- Cách học để nhớ được chứ không phải học để quên
- Những lỗi sai thường gặp khi dùng tiếng Anh thương mại
- Đường học cho người làm thương mại
- Câu hỏi thường gặp
Điều gì làm tiếng Anh thương mại khó hơn tiếng Anh thông thường
Tiếng Anh thương mại là tiếng Anh dùng trong môi trường công ty: họp hành, email công việc, báo cáo, hợp đồng, đàm phán. Đây không phải một môn học có ngữ pháp riêng, mà là một tập từ vựng và cách diễn đạt lặp đi lặp lại trong bối cảnh đó.
Cái khó nằm ở ba chỗ. Thứ nhất là viết tắt: P&L, ROI, KPI, NDA, FYI, những chữ này không nằm trong từ điển phổ thông và không ai giải thích lại khi dùng, vì trong công ty ai cũng mặc định bạn đã biết. Thứ hai là những cụm từ nghe rất bình thường nhưng nghĩa lại khác hẳn nghĩa của từng từ ghép lại, như "touch base" không liên quan gì đến bóng chày, "circle back" không phải đi vòng tròn. Thứ ba là những từ formal, gốc Latin, dài hơn và ít xuất hiện trong tiếng Anh nói chuyện hàng ngày: facilitate, leverage, escalate, những từ mà nếu chỉ học tiếng Anh giao tiếp thông thường bạn sẽ ít khi cần đến.
Ba loại này cộng lại là lý do một người đọc tài liệu tiếng Anh ổn vẫn có thể đứng hình khi nghe trực tiếp: từ mới, viết tắt lạ, và tốc độ nói không chờ bạn dịch kịp.
Từ vựng tiếng Anh thương mại theo từng tình huống công việc
Năm nhóm dưới đây tương ứng với năm tình huống bạn thực sự gặp ở công ty: cơ cấu tổ chức, họp hành, email, đàm phán hợp đồng, và báo cáo tài chính. Học theo nhóm dễ nhớ hơn học theo bảng chữ cái, vì não bạn gắn từ với ngữ cảnh chứ không gắn với chữ cái đầu. Nếu muốn hiểu vì sao học theo ngữ cảnh hiệu quả hơn flashcard rời rạc, có thể đọc thêm ở bài này.
Bộ từ dưới đây khá dài. Đừng cố học hết trong một buổi. Học một nhóm, dùng thử trong công việc thật của bạn vài ngày, rồi mới sang nhóm tiếp theo.
Công ty và cơ cấu tổ chức
| Từ / cụm | Phiên âm | Nghĩa | Ví dụ trong câu |
|---|---|---|---|
| stakeholder | /ˈsteɪkˌhoʊldɚ/ | bên liên quan | We need buy-in from all stakeholders before rolling out the new policy. |
| headquarters | /ˈhedˌkwɔːrtɚz/ | trụ sở chính | Headquarters moved to a smaller office last year to cut costs. |
| subsidiary | /səbˈsɪdiˌeri/ | công ty con | Our subsidiary in Vietnam handles regional logistics. |
| merger | /ˈmɝːdʒɚ/ | vụ sáp nhập | The merger between the two firms was announced this morning. |
| acquisition | /ˌækwɪˈzɪʃən/ | việc mua lại (doanh nghiệp) | The acquisition doubled the company's market share overnight. |
| line manager | /ˈlaɪn ˌmænɪdʒɚ/ | quản lý trực tiếp | You should raise that with your line manager first. |
| workforce | /ˈwɝːkfɔːrs/ | lực lượng lao động | The company cut its workforce by ten percent last year. |
| outsource | /ˈaʊtsɔːrs/ | thuê ngoài | We outsource customer support to a call center in Manila. |
| onboarding | /ˈɑːnˌbɔːrdɪŋ/ | quá trình hòa nhập nhân viên mới | Onboarding usually takes about two weeks for new hires here. |
| redundancy | /rɪˈdʌndənsi/ | việc cắt giảm vị trí (dôi dư nhân sự) | Several roles were made redundant during the restructuring. |
| hierarchy | /ˈhaɪɚrɑːrki/ | hệ thống cấp bậc | Decisions still go through several layers of hierarchy here. |
| cross-functional | /ˌkrɔːs ˈfʌŋkʃənəl/ | liên phòng ban | It's a cross-functional team with people from sales and engineering. |
| headcount | /ˈhedkaʊnt/ | số lượng nhân sự | Headcount is frozen until next fiscal year. |
| shareholder | /ˈʃerˌhoʊldɚ/ | cổ đông | Shareholders voted against the proposal at the annual meeting. |
Họp và thuyết trình
| Từ / cụm | Phiên âm | Nghĩa | Ví dụ trong câu |
|---|---|---|---|
| agenda | /əˈdʒendə/ | chương trình nghị sự | Can we add one more item to the agenda before we start? |
| minutes | /ˈmɪnɪts/ | biên bản họp | I'll circulate the minutes by end of day. |
| action item | /ˈækʃən ˌaɪtəm/ | việc cần làm sau họp | Let's turn that into an action item and assign an owner. |
| touch base | /ˈtʌtʃ beɪs/ | trao đổi ngắn để cập nhật | Let's touch base again once you have the numbers. |
| circle back | /ˈsɝːkəl bæk/ | quay lại bàn tiếp sau | I don't have the figures yet, can we circle back tomorrow? |
| take the floor | /teɪk ðə flɔːr/ | phát biểu, giành lượt nói | I'll let Sarah take the floor for the budget update. |
| bandwidth | /ˈbændwɪdθ/ | quỹ thời gian, năng lực xử lý việc | I don't have the bandwidth to take this on right now. |
| deck | /dek/ | bộ slide thuyết trình | Can you send me the deck before the call? |
| drill down | /drɪl daʊn/ | đi sâu vào chi tiết | Let's drill down into the Q3 numbers for a minute. |
| weigh in | /weɪ ɪn/ | góp ý kiến | Does anyone else want to weigh in before we vote? |
| on the same page | /ɑːn ðə seɪm peɪdʒ/ | cùng hiểu thống nhất | Just want to make sure we're all on the same page. |
| run through | /rʌn θruː/ | trình bày lướt qua | Let me run through the slides quickly before Q&A. |
| follow up | /ˈfɑːloʊ ʌp/ | theo dõi, gửi tiếp sau | I'll follow up with an email after this call. |
| take it offline | /teɪk ɪt ˈɔːflaɪn/ | bàn riêng sau, ngoài cuộc họp chung | That's a good point, let's take it offline. |
Email và văn bản
| Từ / cụm | Phiên âm | Nghĩa | Ví dụ trong câu |
|---|---|---|---|
| CC (carbon copy) | /ˌsiː ˈsiː/ | gửi bản sao (email) | I'll CC the finance team on this thread. |
| attach | /əˈtætʃ/ | đính kèm | Please find the invoice attached. |
| loop in | /luːp ɪn/ | thêm ai đó vào luồng trao đổi | Let me loop in our legal team on this. |
| FYI | /ˌef waɪ ˈaɪ/ | để bạn nắm thông tin | FYI, the vendor pushed the delivery date back. |
| as per | /æz pɝː/ | theo như | As per our agreement, payment is due in thirty days. |
| kindly | /ˈkaɪndli/ | vui lòng (trang trọng) | Kindly confirm receipt of this document. |
| reach out | /riːtʃ aʊt/ | liên hệ | Feel free to reach out if you have any questions. |
| at your earliest convenience | /æt jɔːr ˈɝːliɪst kənˈviːniəns/ | vào lúc bạn thuận tiện sớm nhất | Please respond at your earliest convenience. |
| draft | /dræft/ | bản nháp | I've attached a first draft for your review. |
| escalate | /ˈeskəleɪt/ | đẩy lên cấp cao hơn để xử lý | If there's no response by Monday, I'll escalate to the manager. |
| memo | /ˈmemoʊ/ | văn bản thông báo nội bộ | A memo went out about the new dress code this morning. |
| correspondence | /ˌkɔːrəˈspɑːndəns/ | thư từ trao đổi | Keep all correspondence with the client on file. |
| bounce | /baʊns/ | (email) bị trả về, gửi không thành công | My email bounced, can you check the address? |
Đàm phán và hợp đồng
| Từ / cụm | Phiên âm | Nghĩa | Ví dụ trong câu |
|---|---|---|---|
| terms and conditions | /tɝːmz ænd kənˈdɪʃənz/ | điều khoản và điều kiện | Read the terms and conditions carefully before you sign. |
| clause | /klɔːz/ | điều khoản (trong hợp đồng) | There's a clause about early termination we should review. |
| binding | /ˈbaɪndɪŋ/ | có tính ràng buộc pháp lý | This agreement becomes binding once both parties sign. |
| breach | /briːtʃ/ | vi phạm (hợp đồng) | Missing three deliveries in a row counts as a breach. |
| leverage | /ˈlevərɪdʒ/ | đòn bẩy, lợi thế thương lượng | We don't have much leverage since they're our only supplier. |
| counteroffer | /ˈkaʊntɚˌɔːfɚ/ | đề nghị phản hồi lại | They came back with a counteroffer of eight percent instead of twelve. |
| concession | /kənˈseʃən/ | sự nhượng bộ | We made a small concession on the delivery timeline. |
| deal breaker | /ˈdiːl ˌbreɪkɚ/ | điều kiện không thể chấp nhận | Exclusivity is a deal breaker for us. |
| non-disclosure agreement (NDA) | /ˌnɑːn dɪsˈkloʊʒɚ əˈɡriːmənt/ | thỏa thuận bảo mật | Sign the NDA before we share the roadmap. |
| termination | /ˌtɝːmɪˈneɪʃən/ | việc chấm dứt (hợp đồng) | The termination clause requires thirty days' notice. |
| liability | /ˌlaɪəˈbɪləti/ | trách nhiệm pháp lý, nghĩa vụ bồi thường | The supplier accepted liability for the delay. |
| redline | /ˈredˌlaɪn/ | bản chỉnh sửa có đánh dấu | Legal sent back a redlined version of the contract. |
| good faith | /ɡʊd feɪθ/ | thiện chí | Both sides negotiated in good faith. |
| mutually agreed | /ˈmjuːtʃuəli əˈɡriːd/ | được hai bên cùng thống nhất | The new price is mutually agreed and takes effect next month. |
Tài chính và báo cáo
| Từ / cụm | Phiên âm | Nghĩa | Ví dụ trong câu |
|---|---|---|---|
| revenue | /ˈrevənuː/ | doanh thu | Revenue grew twelve percent compared to last quarter. |
| profit margin | /ˈprɑːfɪt ˌmɑːrdʒɪn/ | biên lợi nhuận | Profit margins are thinner in this segment than in retail. |
| overhead | /ˈoʊvɚhed/ | chi phí vận hành cố định | Overhead includes rent, utilities and admin salaries. |
| cash flow | /kæʃ floʊ/ | dòng tiền | Cash flow is tight until the client pays that invoice. |
| forecast | /ˈfɔːrkæst/ | dự báo | Our forecast for next quarter is more conservative this year. |
| fiscal year | /ˈfɪskəl jɪr/ | năm tài chính | Our fiscal year ends in March, not December. |
| break even | /breɪk ˈiːvən/ | hòa vốn | We expect to break even by month eight. |
| write off | /raɪt ɔːf/ | xóa sổ (nợ xấu, tài sản) | The company wrote off the bad debt last year. |
| ROI | /ˌɑːr oʊ ˈaɪ/ | lợi tức đầu tư | The ROI on that campaign was disappointing. |
| budget allocation | /ˈbʌdʒɪt ˌæləˈkeɪʃən/ | phân bổ ngân sách | Marketing got a bigger budget allocation this year. |
| audit | /ˈɔːdɪt/ | kiểm toán | The annual audit starts next Monday. |
| accrued | /əˈkruːd/ | dồn tích, tích lũy chưa thanh toán | Accrued expenses need to be recorded before we close the books. |
| variance | /ˈveriəns/ | chênh lệch so với kế hoạch | There's a ten percent variance between forecast and actual. |
| quarter | /ˈkwɔːrtɚ/ | quý (tài chính) | Sales dipped in the third quarter. |
Cách học để nhớ được chứ không phải học để quên
Bộ từ vựng ở trên dài, và nếu bạn cố học thuộc cả năm bảng trong một tuần thì tuần sau sẽ quên phần lớn. Đây là chuyện bình thường. Một danh sách đọc qua chỉ để lại ấn tượng mờ nhạt trong đầu, còn một từ bạn nghe sai, tra ra là sai, rồi nghe lại cho đúng, thường ở lại lâu hơn nhiều.
Việc businessenglishpod.com có hơn 600 bài podcast về tiếng Anh thương mại và vẫn nằm trong nhóm kết quả tìm kiếm hàng đầu cho thấy người học tiếng Anh thương mại đã quen với việc học qua audio. Nếu bạn thích nghe thụ động trên đường đi làm, đó vẫn là một lựa chọn hợp lý, đặc biệt để làm quen giọng và ngữ điệu.
Nhưng nghe thụ động và nghe chép chính tả là hai việc khác nhau. Nghe thụ động, bạn nghe trôi qua, hiểu đại ý, và những cụm từ khó cũng trôi qua theo, không đọng lại. Nghe chép chính tả, bạn phải viết ra từng từ, tức là phải quyết định chính xác bạn vừa nghe thấy gì, và khi sai, bạn thấy ngay chỗ sai đó là gì.
Ví dụ cụm "get back to you" ai đọc cũng hiểu nghĩa. Nhưng trong một cuộc gọi thật, câu "I'll get back to you on that" hiếm khi được phát âm rõ từng từ. Âm /t/ cuối của "get" và /j/ đầu của "you" nhập vào nhau thành /tʃ/, nên cụm nghe gần như "get back tcha". Người quen tiếng Anh qua sách, quen nghe từng từ tách bạch, sẽ nghe ra một âm lạ ở giữa câu và không chắc người kia vừa hứa hẹn gì hay chỉ nói cho qua chuyện. Cùng kiểu rút gọn đó xảy ra với "could you" thành "couldja", "would you" thành "wouldja", hai cụm cực kỳ phổ biến trong câu yêu cầu công việc như "Could you send that over by end of day?".
Nghe một lần rồi bỏ qua thì lần sau vẫn nghe sai y hệt chỗ đó. Nhưng nếu bạn chép chính tả câu đó, dừng lại đúng chỗ nghe không ra, tra transcript để biết đó là "get back to you" bị nuốt âm, thì lần sau gặp lại, tai bạn đã có sẵn khuôn mẫu để nhận ra. Đây là cách nghe chép chính tả hoạt động, và quy trình cụ thể có ở bài 5 bước nghe chép chính tả hiệu quả. Nếu muốn hiểu sâu hơn về việc nối âm và nuốt âm trong tiếng Anh nói tự nhiên, có bài riêng về connected speech.
Với từ vựng thương mại cụ thể, cách áp dụng là chọn những podcast có chủ đề công việc, họp hành, thương lượng, trong thư viện podcast của WELE, rồi chép chính tả từng đoạn ngắn. Không cần cả bài dài, năm đến mười phút một buổi là đủ để một vài cụm trong các bảng ở trên bắt đầu quen tai.
Những lỗi sai thường gặp khi dùng tiếng Anh thương mại
Turnover. Ở Anh, "turnover" thường nghĩa là doanh thu, tương đương "revenue" trong tiếng Anh Mỹ. Nhưng trong câu "staff turnover is high this year", "turnover" lại nghĩa là tỷ lệ nhân viên nghỉ việc. Cùng một từ, hai nghĩa khác nhau tùy ngữ cảnh, và nếu nghe thiếu chữ "staff" phía trước, bạn rất dễ hiểu nhầm sang chuyện doanh thu.
Redundant. Trong tiếng Anh thông thường, "redundant" nghĩa là dư thừa, lặp lại. Trong tiếng Anh công ty, nhất là ở Anh, "made redundant" nghĩa là bị cắt giảm vị trí, mất việc vì công ty tái cơ cấu. Nghe một câu như "his position was made redundant" mà hiểu theo nghĩa thông thường sẽ hiểu sai hoàn toàn tình huống.
Eventually. Từ này nhìn giống chữ "event" nên nhiều người đoán nghĩa là "sẽ có sự kiện gì đó". Thực ra "eventually" nghĩa là cuối cùng, rốt cuộc, không liên quan gì đến sự kiện. Câu "We eventually signed the contract in March" nghĩa là cuối cùng thì hợp đồng cũng được ký vào tháng ba, sau một quá trình kéo dài.
Complement và compliment. Hai từ phát âm gần giống nhau. "Complement" nghĩa là bổ sung, làm hoàn thiện, hay xuất hiện trong câu như "this service complements our existing product line". "Compliment" nghĩa là lời khen. Nghe nhầm một chữ, câu chuyển từ việc mô tả chiến lược sản phẩm sang chuyện khen ngợi.
Loan, lend, borrow. "Lend" là cho vay, "borrow" là đi vay, còn "loan" trong tiếng Anh Mỹ có thể dùng như động từ với nghĩa gần giống "lend": "the bank loaned them two million dollars". Ba từ này hay bị dùng lẫn lộn khi phải nói nhanh trong một cuộc họp về tài chính.
Đường học cho người làm thương mại
Nghề thương mại gặp tiếng Anh theo một thứ tự khá cố định: trước là chữ trên giấy tờ, sau là giọng nói trong cuộc gọi, cuối cùng là lúc bạn phải mở miệng chào hàng. Ba chặng dưới đây đi đúng thứ tự đó.
- Chặng một, đọc thông chứng từ và hợp đồng. Mỗi tuần lấy một bộ chứng từ thật, một commercial invoice kèm packing list, tra bằng hết tên từng dòng. Song song, mỗi tuần một điều kiện Incoterms và một điều khoản trong L/C: đọc bản tiếng Anh rồi viết lại thành một câu, ai trả khoản nào và rủi ro chuyển sang người mua ở điểm nào.
- Chặng hai, nghe được cuộc gọi và buổi đàm phán. Trên chứng từ, "thirty days" và "thirteen days" khác nhau rõ ràng, trong một cuộc gọi nói vội thì không. Mỗi tuần chọn một đoạn hai phút từ podcast thương mại, nghe rồi chép ra từng câu, rồi mở bản chữ ra đối chiếu. Chỗ hụt hay rơi vào con số, ngày giao hàng và những câu từ chối nói vòng như "that would be difficult for us".
- Chặng ba, chào hàng và chốt điều khoản bằng miệng. Mỗi tuần lấy một chào hàng đã gửi qua email và nói lại thành sáu câu: bán gì, giá theo điều kiện giao hàng nào, thanh toán ra sao, báo giá hiệu lực tới ngày nào, và bước tiếp theo là gì. Nói to, giữ dưới hai phút. Câu nào nói thấy vướng là câu bạn sẽ vấp trước đối tác.
Nguồn dưới đây đều miễn phí.
- ICC (iccwbo.org): nơi viết ra và xuất bản bộ quy tắc Incoterms, nên bản tiếng Anh ở đây là bản gốc, không phải cách hiểu chép lại trên mạng.
- Trade Finance Global (tradefinanceglobal.com): hướng dẫn bằng chữ về thư tín dụng và bộ quy tắc UCP 600, hợp để mở song song khi bạn phải hiểu một L/C thật.
- Country Commercial Guides (trade.gov): báo cáo miễn phí theo từng thị trường, do chuyên viên thương mại Mỹ ở các đại sứ quán soạn, viết đúng bộ từ về quy định nhập khẩu nước đó.
- The Indicator from Planet Money (npr.org): mỗi ngày một tập dưới mười phút về kinh tế và kinh doanh, NPR đăng kèm bản chữ nên chép xong là có chỗ soát ngay.
- The Trade Guys (csis.org): podcast miễn phí bàn thuế quan và chính sách thương mại trong tuần, trang không đăng bản chữ nên hợp để quen giọng hơn là để chép.
Quen mặt chữ là một chuyện, tai chỉ đổi khi bạn viết ra được đúng thứ vừa nghe, nên cách rút ngắn chặng hai vẫn là nghe từng câu rồi chép lại. Nếu việc của bạn nằm giữa thương mại và một lĩnh vực hẹp hơn như logistics hay kế toán, bản đồ từ vựng cốt lõi của mười hai ngành nằm ở bài tiếng Anh chuyên ngành.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng Anh thương mại là gì?
Là tiếng Anh dùng trong môi trường công ty: họp hành, email, báo cáo, hợp đồng, đàm phán. Không phải một môn học có ngữ pháp riêng, mà là một tập từ vựng và cách diễn đạt lặp đi lặp lại trong bối cảnh công việc.
Nên bắt đầu học tiếng Anh thương mại từ đâu?
Bắt đầu từ nhóm từ vựng gần với công việc hiện tại của bạn nhất. Nếu hay dự họp thì học nhóm họp và thuyết trình trước, nếu hay soạn hợp đồng thì học nhóm đàm phán và hợp đồng trước. Học đúng thứ bạn dùng mỗi tuần sẽ nhớ nhanh hơn học từ đầu đến cuối một danh sách chung.
Cần thuộc bao nhiêu từ vựng thương mại mới đủ dùng?
Không có con số cố định, vì mỗi ngành dùng một tập từ khác nhau. Người làm tài chính cần nhóm báo cáo tài chính nhiều hơn, người làm nhân sự cần nhóm cơ cấu tổ chức nhiều hơn. Nắm chắc một nhóm rồi mở rộng dần thực tế hơn là cố nhớ một danh sách dài chung cho mọi ngành.
Tiếng Anh thương mại có khác tiếng Anh luyện thi TOEIC không?
TOEIC kiểm tra một phần tiếng Anh công sở qua đề thi có cấu trúc cố định, còn tiếng Anh thương mại trong công việc thật linh hoạt hơn, có nhiều cách nói tắt, nói nhanh và từ lóng riêng của công ty mà đề thi không đưa vào. Học tốt TOEIC là nền tảng tốt, nhưng nghe được đồng nghiệp nói chuyện thật là một kỹ năng cần luyện riêng.
Có cần học ngữ pháp riêng cho tiếng Anh thương mại không?
Không cần một ngữ pháp riêng cho tiếng Anh thương mại. Ngữ pháp vẫn là ngữ pháp tiếng Anh bình thường, thứ khác biệt là từ vựng, cách diễn đạt trang trọng hơn trong văn bản, và tốc độ nói tự nhiên khi giao tiếp trực tiếp.
Học hết năm bảng từ vựng ở trên không làm bạn giỏi tiếng Anh thương mại ngay lập tức. Nhưng dùng chúng làm điểm bắt đầu để nghe chép chính tả những đoạn audio công việc thật, từng cụm một sẽ chuyển từ chỗ nhận ra mặt chữ sang chỗ nghe ra được ngay trong lúc người khác đang nói. Nếu chưa biết trình độ nghe hiện tại của mình đang ở đâu để chọn bài vừa sức, có thể làm thử bài test trình độ nghe miễn phí của WELE trước khi bắt đầu.